Aktualności firm stowarzyszonych

Zwiększenie płacy minimalnej ograniczy wzrost zatrudnienia

Poniżej przedstawiamy kolejny raport dotyczący efektów zapowiadanego przez PiS silnego wzrostu płacy minimalnej w najbliższych latach (por. MAKROmapa z 07.10.2019). Podobnie jak przed tygodniem skupiamy się na wpływie planowanych podwyżek na zatrudnienie. Tym razem analizujemy ten problem z punktu widzenia zmiany liczby pracujących poza rolnictwem.

Kluczową kwestią jest znalezienie odpowiedzi na pytanie, w jakim stopniu planowane podwyżki płacy minimalnej przyczynią się do pogorszenia konkurencyjności polskiej gospodarki w zakresie kosztów pracy. Miarą takiej konkurencyjności są tzw. jednostkowe koszty pracy (dalej JKP) czyli iloraz funduszu pracy (zatrudnienie razy przeciętne wynagrodzenie) oraz PKB. Innymi słowy, jest to koszt pracy przypadający na jednostkę wytworzonej produkcji. Wzrost JKP (np. ze względu na wzrost wynagrodzeń) przyczynia się do pogorszenia konkurencyjności. Dlatego w poniższej analizie rozważamy, jaki musiałby być spadek zatrudnienia w polskiej gospodarce, który zrównoważyłby szybszy wzrost wynagrodzeń, tak aby te dwa przeciwstawne efekty były neutralne dla kształtowania się JKP.

Należy zwrócić uwagę, że zarysowany wyżej scenariusz ma charakter uproszczony, gdyż dostosowanie po stronie przedsiębiorców do silnego wzrostu płacy minimalnej realizuje się wyłącznie poprzez spadek zatrudnienia. Firmy mogą bowiem przenieść część zwiększonych kosztów pracy na konsumentów, podwyższając ceny swoich produktów. Dlatego w jednym z rozważanych poniżej wariantów symulacji uwzględniliśmy efekt częściowego przeniesienia wyższych płac na ceny w budownictwie i usługach.

Badania empiryczne wskazują na gamę czynników, które ograniczają negatywny wpływ podwyżek płacy minimalnej na poziom zatrudnienia. Wyższe płace mogą motywować dotychczas najgorzej zarabiających pracowników do wydajniejszej pracy, co ogranicza wzrost JKP. Wzrost płacy minimalnej ogranicza również skłonność pracowników do poszukiwania nowej pracy. Zmniejszona rotacja wśród zatrudnionych zmniejsza koszty przedsiębiorców związane z rekrutacją. Przedsiębiorcy mogą również zdecydować się na absorbcję kosztu wyższych wynagrodzeń poprzez obniżenie swojego zysku (spadek rentowności). W takim wariancie dochodzi również do transferu dochodów od przedsiębiorców do nisko opłacanych pracowników, którzy charakteryzują się niższą skłonnością do oszczędzania, czego efektem są wyższe wydatki konsumenckie przyczyniające się do wzrostu popytu i zatrudnienia. Dodatkowo pracodawcy mogą szukać oszczędności poprzez rezygnacje z dodatkowych szkoleń, benefitów pracowniczych niezwiązanych z płacami oraz zmniejszanie liczby przepracowanych godzin, a nie liczby etatów. Innym sposobem przedsiębiorców na radzenie sobie z wyższą płacą minimalną jest realizowanie inwestycji polegających na zwiększeniu wydajności pracy (tzw. wzrost technicznego uzbrojenia pracy), co również ogranicza wzrost JPK.

Naszym zdaniem bardzo trudno jest ocenić skalę oddziaływania wskazanych powyżej czynników ograniczających spadek zatrudnienia. Uważamy jednak, że w warunkach oczekiwanego przez nas spowolnienia wzrostu PKB w Polsce związanego z pogorszeniem perspektyw światowego wzrostu gospodarczego (w tym u głównych parterów handlowych Polski) oraz cyklem w inwestycjach współfinansowanych z środków unijnych (dołek w 2023 r.), dostosowanie w postaci ograniczenia zatrudnienia zyska na znaczeniu w porównaniu do scenariusza, w którym mielibyśmy do czynienia ze stabilnym wzrostem PKB.

W naszej analizie, jako miarę zatrudnienia przyjęliśmy liczbę pracujących poza rolnictwem wg. BAEL – jest to możliwie najszersze ujęcie liczby zatrudnionych w Polsce. W celu oszacowania wpływu podwyżki płacy minimalnej na liczbę pracujących posłużyliśmy się czterema scenariuszami. W pierwszym z nich (bazowym) zakładamy, że płaca minimalna będzie się zwiększać w latach 2020-2024 w tempie 7,1% (czyli takim samym jak w 2019 r.) i osiągnie poziom 3177 zł w 2024 r. W pozostałych trzech wariantach płaca minimalna będzie osiągała poziomy zgodne z zapowiedziami PiS i wyniesie 4000 zł w 2024 r. Trzy scenariusze alternatywne (pesymistyczny, umiarkowany i optymistyczny) różnią się tylko sposobem reakcji firm na wyższą płacę minimalną w zakresie kształtowania poziomu zatrudnienia, co zostało opisane dokładniej w dalszej części tekstu.

Założyliśmy, że elastyczność przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej względem płacy minimalnej wynosi 13% (tj. 10% procentowy wzrost płacy minimalnej podbija przeciętne wynagrodzenie o 1,3%). Jest ona równa odsetkowi osób otrzymujących minimalną stawkę wynagrodzenia. Biorąc pod uwagę zarysowane powyżej tendencje płacowe, w trzech scenariuszach alternatywnych tempo wzrostu przeciętnego wynagrodzenia w latach 2020-2021 będzie kształtowało się na poziomie o 1,1 pkt. proc. wyższym niż w scenariuszu bazowym. W kolejnych latach, płaca minimalna będzie rosła coraz wolniej, a tym samym będzie w coraz mniejszym stopniu podbijać tempo wzrostu przeciętnego wynagrodzenia (tylko o 0,3 pkt. proc w 2024 r., por wykres).

W scenariuszu pesymistycznym (tj. wariancie charakteryzującym się największym spadkiem zatrudnienia) zakładamy, że przedsiębiorcy w pełni skompensują sobie wzrost wynagrodzeń redukcją zatrudnienia, tak aby tendencje w zakresie kształtowania się JKP nie zmieniły się (tj. były takie same jak w scenariuszu bazowym, nie przewidującym silnego wzrostu płacy minimalnej). W przypadku realizacji takiego scenariusza odchylenie ścieżki dynamiki liczby pracujących poza rolnictwem od tej przyjętej w scenariuszu bazowym będzie takie samo jak w przypadku tempa wzrostu wynagrodzeń tylko z przeciwnym znakiem. Oznacza to, że w wariancie pesymistycznym w 2024 r. liczba pracujących poza rolnictwem wg BAEL ukształtuje się na poziomie o 3,1% niższym (ok. 455 tys. osób) niż w scenariuszu bazowym.

Biorąc pod uwagę wspomniane wyżej czynniki łagodzące negatywny wpływ podwyżki płacy minimalnej na poziom zatrudnienia przeanalizowaliśmy jeszcze dwa scenariusze alternatywne – optymistyczny i umiarkowany. W scenariuszu optymistycznym założyliśmy, że firmy usługowe oraz funkcjonujące w branży budowalnej nie zdecydują się na jakąkolwiek redukcję zatrudnienia (tj. zadziałają w pełni czynniki opisane powyżej). Takie firmy mają do czynienia z ograniczoną konkurencją zagraniczną, a więc mogą pozwolić m.in. na podwyżki cen swoich produktów. Tym samym spadek liczby pracujących w wariancie optymistycznym występuje wyłącznie ze względu na zmniejszenie zatrudnienia w przemyśle. Z kolei w scenariuszu umiarkowanym zakładamy, że firmy usługowe i budowlane w połowie zrekompensują sobie podwyżki wynagrodzeń ograniczeniem zatrudnienia, a w połowie innymi sposobami. W scenariuszu umiarkowanym w 2024 r. liczba pracujących poza rolnictwem wg BAEL ukształtuje się na poziomie o 1,9% niższym (ok. 280 tys. osób mniej) niż w scenariuszu bazowym, a w wariancie optymistycznym będzie ona o 0,7% niższa (ok. 104 tys. osób mniej) niż w scenariuszu bazowym. W każdym wariancie alternatywnym spadek zatrudnienia względem scenariusza bazowego będzie najsilniejszy w latach 2020-2021 i będzie się stopniowo zmniejszał w kolejnych latach (por. wykres).

Na podstawie przeprowadzonej symulacji można wnioskować, że ze względu na zapowiedziany przez PiS silny wzrost płacy minimalnej w kolejnych latach, liczba pracujących poza rolnictwem wg BAEL ukształtuje się w 2024 r. na poziomie niższym o 104-460 tys. pracowników niż w scenariuszu, w którym płaca minimalna rosłaby w takim samym tempie jak w 2019 r. Należy zwrócić uwagę, że szacunki te są spójne z wynikami modelowania ekonometrycznego przedstawionymi w poprzedniej MAKROmapie, zgodnie z którymi zapowiedziany przez PiS silny wzrost płacy minimalnej będzie oddziaływał w kierunku łącznego spadku zatrudnienia w sektorze przedsiębiorstw (zatrudniających co najmniej 10 pracowników) o ok. 200 tys. pracowników w horyzoncie do 2024 r.

***

Credit Agricole Bank Polska S.A. pl. Orląt Lwowskich 1, 53-605 Wrocław www.credit-agricole.pl

Niniejszy materiał został sporządzony na podstawie najlepszej wiedzy autorów, z wykorzystaniem informacji pochodzących ze sprawdzonych źródeł. Nie może on być wykorzystywany jako rekomendacja do zawierania transakcji. Stawki zawarte w materiale mają charakter informacyjny. Credit Agricole Bank Polska S.A. nie ponosi odpowiedzialności za treść zamieszczanych komentarzy i opinii.

Jakub BOROWSKI Główny Ekonomista Chief Economist ul. Żwirki i Wigury 18a, 02-092 Warszawa tel.: +48 22 573 18 40 e-mail: jakub.borowski@credit-agricole.pl

Jean-Baptiste GIRAUD Dyrektor Pionu Dużych Klientów Korporacyjnych Head of Large Corporate Client Division ul. Żwirki i Wigury 18a, 02-092 Warszawa tel.: +48 22 573 18 02 e-mail: jeanbaptiste.giraud@credit-agricole.pl

David JULLIARD Dyrektor Pionu Klientów Korporacyjnych Head of Mid Corporate Client Division ul. Żwirki i Wigury 18a, 02-092 Warszawa tel.:+48 22 573 80 82 e-mail: djulliard@credit-agricole.pl

Share this page Share on FacebookShare on TwitterShare on Linkedin