Mais aussi  •  Membres

Stare zapasy, nowe ryzyka.

Stosowanie nowych przepisów o greenwashingu do produktów wyprodukowanych przed ich wejściem w życie

Europejska Sieć Współpracy ds. Ochrony Konsumenta („CPCN”) opublikowała „Wspólne stanowisko w sprawie sytuacji dotyczącej starych zapasów” („Common Understanding on old stock situation”) związane z implementacją Dyrektywy 2024/825 („Dyrektywa EmpCo”)0F1 regulującej kwestie związane z tzw. greenwashingiem. Stanowisko dotyczy stosowania nowych przepisów wprowadzających zaostrzone wymogi dla komunikacji ekologicznej wobec produktów, które zostały wyprodukowane przed ich wejściem w życie.

Przypomnijmy, że państwa członkowskie miały czas na transpozycję Dyrektywy EmpCo do 27 marca 2026 r., a nowe przepisy powinny wejść w życie od 27 września 2026 r. W Polsce trwają prace nad odpowiednimi zmianami w ustawie o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym oraz ustawie o prawach konsumenta. Nowe przepisy zakażą m.in. posługiwania się ogólnymi twierdzeniami środowiskowymi (typu „eko", „green", „przyjazny środowisku") bez wykazania uznanej doskonałej efektywności środowiskowej, oznaczeń „neutralny klimatycznie" opartych wyłącznie na kompensacji emisji, a także oznaczeń zrównoważonego rozwoju, które nie są oparte na systemie certyfikacji lub nie zostały ustanowione przez organy publiczne. To właśnie te twierdzenia najczęściej pojawiają się na opakowaniach wprowadzonych do obrotu przed 27 września 2026 r. – stąd praktyczne znaczenie stanowiska CPCN.

CPCN to organizacja zrzeszająca organy właściwe dla kwestii ochrony konsumentów z państwa członkowskich. Stanowisko CPCN nie ma charakteru wiążącego. Stanowi zbiór wskazówek, które organy krajowe ochrony konsumentów powinny uwzględniać oceniając oznakowanie i sposób prezentacji produktów w okresie przejściowym. Biorąc pod uwagę, że stanowisko zostało wypracowane przez organy, które będą odpowiedzialne za stosowanie nowych przepisów w poszczególnych państwach członkowskich, jest ono istotne dla przedsiębiorców. Poniżej wskazujemy główne wnioski wynikające z tego dokumentu.

„Stare zapasy”

Stanowisko dotyczy sytuacji związanej ze stosowaniem nowych przepisów do tzw. „starych zapasów” („old stock”), tj. produktów, które zostały wyprodukowane lub wprowadzone do obrotu przed wejściem w życie nowych przepisów, ale mogą nadal znajdować się w ofercie sprzedawców detalicznych po ich wejściu w życie. W odniesieniu do takich produktów możliwa jest sytuacja, w której produkty spełniały wymogi prawne w odniesieniu do ich oznakowania w momencie ich wyprodukowania i wprowadzenia do obrotu przez producenta, natomiast nie będą zgodne z nowymi przepisami, obowiązującymi w momencie ich oferowania konsumentom na szczeblu detalicznym.

Do organów odpowiedzialnych za ochronę konsumentów w różnych państwach członkowskich wpływały pytania dotyczące statusu takich produktów i możliwości dalszego ich oferowania. Z tego powodu CPCN zdecydowała się na przygotowanie i opublikowanie stanowiska dotyczącego takiej sytuacji.

Co wynika ze stanowiska CPCN?

Przede wszystkim, zgodnie z wyjaśnieniami sam fakt wyprodukowania i wprowadzenia produktów do obrotu przed wejściem w życie nowych przepisów nie powoduje braku stosowania nowych przepisów do takich produktów; innymi słowy, nie ma tzw. klauzuli grandfathering dla starych zapasów produktów.

Stanowisko wskazuje jednak na zasadność rozważenia przez organy ochrony konsumentów etapowego i bardziej elastycznego podejścia przy egzekwowaniu przepisów, z uwzględnieniem rzeczywistych trudności, które mogą napotykać przedsiębiorcy w okresie przejściowym, w tym trudności związanych z ewentualnym dostosowaniem produktów już wyprodukowanych. Stanowisko sugeruje w pierwszym okresie skupienie się przez organy na następujących twierdzeniach środowiskowych:

· twierdzenia środowiskowe, które były już wcześniej kwestionowane – zgodnie z dotychczas obowiązującymi przepisami Dyrektywy o nieuczciwych praktykach rynkowych,

· oświadczenia zamieszczone w Internecie – zgodnie ze stanowiskiem wdrożenie ewentualnych zmian w komunikacji internetowej nie powoduje daleko idących trudności (stąd zasadne jest oczekiwanie terminowego wdrożenia niezbędnych zmian),

· twierdzenia środowiskowe, które są najbardziej szkodliwe dla konsumentów,

· twierdzenia inne niż zamieszczone na opakowaniach (np. zamieszczane w materiałach reklamowych),

· twierdzenia środowiskowe stosowane dla produktów o krótszym okresie przydatności do spożycia lub szybszej rotacji zapasów,

· produkty, w przypadku których nie przewiduje się powstania rzeczywistych i konkretnych trudności przejściowych związanych z istniejącymi zapasami.

Organy, podejmując działania związane z egzekucją nowych przepisów, mogą uwzględniać również wielkość przedsiębiorcy, jego możliwości ekonomiczne oraz podejmowane przez przedsiębiorcę działania w celu dostosowania się do nowych przepisów.

Z powyżej wskazanej listy okoliczności uzasadniających priorytetowe traktowanie egzekwowania obowiązków wynikających z Dyrektywy EmpCo wywnioskować można, że hasła ekologiczne, które zostały zamieszczone na opakowaniach produktów wytworzonych przed wejściem w życie nowych przepisów i nie były sprzeczne z obowiązującym wówczas prawem (nie były kwestionowane), nie powinny stanowić priorytetu dla organów w pierwszym okresie obowiązywania nowych przepisów (chyba, że zostaną zakwalifikowane jako najbardziej szkodliwe dla konsumentów).

Jakie działania sugeruje CPCN?

Oczekiwane jest podejmowanie przez przedsiębiorców uzasadnionych i proporcjonalnych działań mających na celu osiągnięcie zgodności z nowymi przepisami przed ich wejściem w życie. W szczególności takie działania mogą obejmować:

· dostosowanie informacji zamieszczonych w Internecie,

· aktualizację materiałów reklamowych i promocyjnych,

· dostosowanie przyszłych opakowań i nowych zamówień,

· stosowanie naklejek lub usuwanie etykiet, o ile jest to właściwe lub wykonalne,

· umieszczenie informacji korygujących w Internecie lub punktach sprzedaży, o ile jest to właściwe lub wykonalne,

· prowadzenie dokumentacji przedstawiającej podjęte kroki i harmonogram ich realizacji, w tym wewnętrzne polityki zgodności, prace związane z uzasadnieniem lub inne inicjatywy dotyczące zgodności, o ile ma to zastosowanie.

Praktyczna perspektywa dla sprzedawców detalicznych

Z perspektywy sprzedawców detalicznych kluczowe znaczenie będzie miało odpowiednie rozłożenie działań dostosowawczych w czasie (zgodnie z hierarchią sugerowaną przez CPCN). W pierwszej kolejności warto skoncentrować się na obszarach, w których korekta jest relatywnie szybka (komunikacja online, materiały reklamowe, POS), a dopiero w dalszej kolejności rozważać ingerencję w opakowania „starych zapasów". Równolegle rekomendujemy przegląd relacji kontraktowych z producentami i dostawcami pod kątem odpowiedzialności za zgodność twierdzeń środowiskowych z nowymi przepisami, a także utworzenie wewnętrznego rejestru działań i harmonogramu ich wdrożenia.

W razie postępowania organu może on stanowić istotny argument przemawiający za proporcjonalnym, naprawczym podejściem zamiast sankcji. Biorąc pod uwagę, że nowe przepisy zaczną być stosowane od 27 września 2026 r., zasadne jest zaplanowanie wewnętrznego „go-live" z odpowiednim wyprzedzeniem, obejmującego także przeszkolenie zespołów marketingu, e-commerce i zakupów.

Wytyczne CPCN w sprawie egzekwowania nowych przepisów przez organy

Stanowisko sugeruje, aby organy krajowe w każdym przypadku rozważały proporcjonalność podejmowanych środków, w szczególności powstrzymanie się od nakazywania niszczenia produktów lub ich wycofywania z obrotu. Organy mogą uznać środki za wiązane z egzekucją przepisów dla „starych zapasów” za niewłaściwe, jeśli powodowałyby koszty nieproporcjonalne do skali naruszenia lub powodowałyby nieuzasadnione szkody dla środowiska.

W sytuacjach usprawiedliwionych okolicznościami związanymi z istniejącymi zapasami produktów, stanowisko wskazuje na zasadność rozważenia podejmowania w pierwszej kolejności środków ukierunkowanych na usunięcie uchybień, niż środków ukierunkowanych na nałożenie sankcji.

Podsumowanie

Twierdzenia środowiskowe odnoszące się do produktów wprowadzonych do obrotu przed wejściem w życie przepisów implementujących Dyrektywę EmpCo będą mogły podlegać ocenie pod kątem nowych przepisów. Nie jest zakładane automatyczne wyłączenie stosowania nowych przepisów do takich produktów.

Korzystne i istotne dla przedsiębiorców, zwłaszcza działających na szczeblu detalicznym, jest sugerowane przez CPCN stosowanie w okresie przejściowym środków o charakterze naprawczym, a nie sankcji (np. w postaci kar finansowych).

Sprzedawcy detaliczni często nie będą posiadać informacji i możliwości technicznych pozwalających na weryfikację haseł zamieszczonych na opakowaniach, a fizyczna ingerencja w wygląd opakowania (np. zastosowanie naklejek, usunięcie części informacji z etykiet) byłaby w praktyce dla nich bardzo trudna.

Szczególnie zalecane dla sprzedawców detalicznych w pierwszym okresie obowiązywania nowych przepisów jest: 

· identyfikacja (audyt) twierdzeń środowiskowych stosowanych na stronach internetowych oraz oferowanych produktach, 

· skorygowanie w pierwszej kolejności twierdzeń środowiskowych stosowanych na stronach internetowych oraz materiałach reklamowych, 

· wymaganie od producentów lub dostawców dostosowania oferowanych przez nich produktów do nowych przepisów z możliwym wyprzedzeniem, 

· rozważenie pozyskania stanowiska producentów co do zgodności „starego zapasu” produktów wytworzonych przez nich z nowymi przepisami, 

· wprowadzenie do umów z producentami/dostawcami klauzul dotyczących zgodności twierdzeń środowiskowych z Dyrektywą EmpCo (oświadczenia i zapewnienia, klauzule indemnity, obowiązek dostarczenia zaktualizowanych etykiet/naklejek),

 · udokumentowanie podjętych działań dostosowawczych i harmonogramu ich realizacji (zgodnie z rekomendacją CPCN może to stanowić istotny argument w ewentualnym postępowaniu przed regulatorem).