Odpowiedzialność pracodawcy za szkody wyrządzone przez pracownika - Merski

Generalnie przepisy normuj?ce zasady odpowiedzialności za szkodę wyrz?dzon? innej osoby odnajdziemy w Kodeksie cywilnym. Należy jednak pamiętać o tym, iż ilekroć mamy do czynienia ze szkod?, która wykazuje jakiś zwi?zek z zatrudnieniem należy stosownych przepisów poszukiwać również w Kodeksie pracy. Ustawa ta bowiem w sposób odmienny normuje zasady odpowiedzialności pracowników. Dotyczy to nie tylko przypadków, kiedy poszkodowanym jest pracodawca, ale także przypadków wyrz?dzenia szkody innym osobom. Przypadek wyrz?dzenia szkody przez pracownika tak zwanej osobie trzeciej reguluje art. 120 Kodeksu pracy. Ustawa nie wyjaśnia, kim jest owa osoba trzecia, więc ustalenie zakresu podmiotowego tego pojęcia jest dziełem judykatury (zwłaszcza orzecznictwa S?du Najwyższego) oraz doktryny. Powszechnie przyjmuje się, iż osob? trzeci? w rozumieniu omawianego przepisu jest każdy poszkodowany, w tym również inny pracownik zatrudniony przez tego samego pracodawcę, inny pracodawca, czyli praktycznie każda inna osoba, poza samym pracodawc? zatrudniaj?cym sprawcę szkody (tak np. w wyroku z 25 lutego 1975 r., sygn. II PR 302/74). Kodeks pracy we wspomnianym wyżej art. 120 przes?dza wprost, iż za szkodę wyrz?dzon? przez pracownika osobie trzeciej odpowiada wył?cznie pracodawca zatrudniaj?cy sprawcę. Jest to zatem jeden z przejawów ryzyka, jakie ponosi pracodawca w zwi?zku z zatrudnianiem pracowników. Art. 120 określa jednak bardzo istotn? przesłankę niezbędn? do zaistnienia odpowiedzialności pracodawcy. Otóż, szkoda musi zostać wyrz?dzona przez pracownika – sprawcę przy wykonywaniu przez niego obowi?zków pracowniczych. Chodzi tu zatem o przypadki wyrz?dzenia szkody w czasie przeznaczonym na wykonywanie pracy i w okolicznościach, w których istnieje zwi?zek pomiędzy zachowaniem pracownika (b?dź jego zaniechaniem), które wyrz?dziło szkodę, a obowi?zkami pracowniczymi. Co do zasady bowiem poza regulacj? art. 120 Kodeksu pracy pozostaj? przypadki, gdy szkoda została wyrz?dzona jedynie przy sposobności, przy okazji zatrudnienia, a działania sprawcy nie wi?zały się z wykonywaniem powierzonych mu obowi?zków. Zagadnienie to było przedmiotem rozważań judykatury. W jednym z wyroków S?d Apelacyjny w Warszawie wskazał, że pracownik wyrz?dza szkodę przy wykonywaniu swoich obowi?zków pracowniczych tylko wówczas, gdy szkoda ta powstaje w normalnym, wewnętrzno – organizacyjnym zwi?zku przyczynowym z powierzonymi mu czynnościami, które podj?ł na podstawie stosunku pracy w ramach wykonywania zadań zwi?zanych z przedmiotem działalności zakładu. Zakład nie ponosi odpowiedzialności w świetle przepisu art. 120  ? 1 Kodeksu pracy za szkodę wyrz?dzon? przez pracownika, jeżeli wyrz?dził on j? innej osobie w czasie przeznaczonym na wykonywanie przez niego pracy przez czynności wykraczaj?ce poza zakres jego obowi?zków pracowniczych i poza zakres działalności zakładu pracy. Sprawca takiej szkody wyrz?dzaj?c j? jedynie przy sposobności zatrudnienia nie występuje w charakterze pracownika, nie działa bowiem w zamiarze osi?gnięcia celów objętych działalności? zakładu pracy1. Jak się ponadto wskazuje w literaturze przedmiotu, praktycznie odpowiedzialność pracodawcy wył?cza w takich przypadkach wina umyślna pracownika2. Wówczas więc sprawca przestaje być traktowany jako pracownik i tym samym pozbawiony ochrony, jak? statuuje omawiany przepis, odpowiada za szkodę w pełnej wysokości. O ile zatem szkoda została wyrz?dzona przez pracownika nieumyślnie i to przy wykonywaniu obowi?zków służbowych, wył?cznie odpowiedzialnym do jej naprawienia jest pracodawca. On też, a nie bezpośredni sprawca szkody, powinien być adresatem roszczenia poszkodowanego. Podkreślić trzeba jednak, że omawiane przepisy Kodeksu pracy nie tworz? kompleksowej regulacji dotycz?cej odpowiedzialności za szkody wyrz?dzone przez pracownika. Podstaw tej odpowiedzialności poszukiwać więc należy w Kodeksie cywilnym, wśród przepisów dotycz?cych odpowiedzialności za szkodę wyrz?dzon? czynem niedozwolonym. Rzecz? poszkodowanego więc jest wykazać istnienie cywilnoprawnych przesłanek odpowiedzialności, wśród których najczęstsz? będzie wina sprawcy. Czy analizowana regulacja, wprowadzaj?ca wył?czn? odpowiedzialność pracodawcy, oznacza faktyczn? bezkarność faktycznego sprawcy szkody? Nie – jakkolwiek bez w?tpienia zamiarem ustawodawcy jest ochrona pracowników przed pełn?, surow? odpowiedzialności? za szkody nieumyślnie wyrz?dzone przy wykonywaniu obowi?zków pracowniczych, nie oznacza to, iż pracownik, jako faktyczny sprawca szkody zwolniony został w całości od odpowiedzialności. Pracodawcy bowiem, który naprawi szkodę przez niego wyrz?dzon?, przysługuje względem pracownika roszczenie regresowe (roszczenie o zwrot wypłaconego odszkodowania). Co istotne jednak, wobec pracodawcy dochodz?cego takiego roszczenia pracownik zwykle odpowiadać będzie w ograniczonym zakresie. Zastosowanie znajdzie bowiem art. 119 Kodeksu pracy, który limituje wysokość odszkodowania w przypadku winy nieumyślnej do kwoty 3 – miesięcznego wynagrodzenia przysługuj?cego pracownikowi w dniu wyrz?dzenia szkody. Należy pamiętać, iż przedstawione wyżej reguły nie dotycz? odpowiedzialności za szkody wyrz?dzone przez pracowników tymczasowych skierowanych do pracy u pracodawcy – użytkownika przez agencję pracy tymczasowej. Samoistn? podstawę odpowiedzialności pracowników tymczasowych określa art. 19 ust. 1 ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych3, który stanowi, iż do naprawienia szkody wyrz?dzonej pracodawcy użytkownikowi przez pracownika tymczasowego przy wykonywaniu pracy tymczasowej zobowi?zana jest agencja pracy tymczasowej. Odmienne uregulowanie zasad odpowiedzialności pracowników tymczasowych jest następstwem szczególnego charakteru stosunku prawnego pracy tymczasowej, w którym występuj? trzy podmioty: pracownik tymczasowy, agencja pracy tymczasowej (będ?ca pracodawc? pracownika tymczasowego) oraz pracodawca – użytkownik (a więc ten podmiot, na rzecz którego praca jest faktycznie świadczona). To na agencję pracy tymczasowej (jako rzeczywistego pracodawcę pracownika tymczasowego) spada obowi?zek naprawienia wyrz?dzonej przezeń szkody pracodawcy użytkownikowi, ale agencji, która szkodę tak? naprawi, przysługuje roszczenie regresowe względem pracownika tymczasowego – sprawcy szkody.

Jakub Jurasz - Radca Prawny w Kancelarii Radców Prawnych Merski
jjurasz(@)merski.pl

1 Wyrok z dnia 18 stycznia 2006 r., VI ACa 852/2005.
2 Tak np. A. Świ?tkowski. Kodeks pracy. Komentarz, C.H.
Beck Warszawa2006.
3 Ustawa z dnia 9 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 166, poz. 1608
ze zm.).