Nowelizacja przepisów o ochronie konkurencji – menedżerowie zapłacą milionowe kary?

Bardzo istotn? i budz?c? sprzeciw przedsiębiorców propozycj? jest zamysł wprowadzenia upoważnienia do nakładania wysokich kar finansowych na osoby fizyczne odpowiedzialne za działania firmy sprzeczne z prawem konkurencji, tj. za dopuszczenie do zawierania przez firmę porozumień ograniczaj?cych konkurencję lub nadużywania pozycji dominuj?cej. Odpowiedzialności maj? podlegać osoby, które pełni?c funkcję kierownicz? lub wchodz?c w skład organu zarz?dzaj?cego, w ramach sprawowania swojej funkcji, choćby nieumyślnie (np. przez niedopełnienie obowi?zków w zakresie nadzoru pracowników niższego szczebla) dopuściły do naruszenia przepisów ustawy. Co ważne, sankcje maj? obj?ć również osoby, które nie pracuj? już dla danego przedsiębiorcy, ale pełniły swoje funkcje w trakcie trwania naruszenia.

UOKiK proponuje, by maksymalna wysokość kary wynosiła aż 500 tys. euro, czyli ponad 2 mln zł. Wysokość kary powinna, zdaniem Urzędu, uwzględniać możliwości finansowe ukaranych, a jednocześnie być dla nich dostatecznie dotkliwa. Uzasadniaj?c tę propozycję UOKiK podkreślił, że kary będ? nakładane na osoby, które zajmuj? w przedsiębiorstwach kierownicze funkcje i s? w zwi?zku z tym bardzo dobrze wynagradzane, osi?gaj?c zarobki wielokrotnie przekraczaj?ce średni? krajow?. Urz?d przewiduje jednak, że tylko w wyj?tkowych przypadkach kary osi?gn? maksymaln? wysokość i zapewnia, że na gorzej sytuowane osoby nie zostanie nałożona sankcja, jeżeli jej wykonanie mogłoby okazać się niemożliwe. Katalog praktyk, za które karane będ? osoby fizyczne ma być zamknięty. Urz?d zapewnia także, że w praktyce wszczynałby i prowadził postępowania w sprawie naruszenia zakazu porozumień przez osoby fizyczne jedynie w wyj?tkowych sytuacjach – uwzględniaj?c wagę naruszenia i jego szkodliwy wpływ na interes publiczny, oraz gdy wina menedżera nie budzi żadnych w?tpliwości. Osoby takie mogłyby również skorzystać z możliwości uniknięcia lub obniżenia kary w ramach programu leniency.

W obecnym stanie prawnym osoby fizyczne pełni?ce funkcje kierownicze lub wchodz?ce w skład organu zarz?dzaj?cego mog? ponosić odpowiedzialność finansow? tylko za określone naruszenia natury proceduralnej, np. niezgłoszenie zamiaru koncentracji, udzielenie UOKiK nierzetelnych lub nieprawdziwych informacji czy też niewykonanie decyzji, postanowień lub wyroków w sprawach z zakresu ochrony konkurencji. Ukarany może zostać także pracownik kontrolowanej spółki za nieudzielanie b?dź udzielenie nieprawdziwych informacji lub brak współdziałania w toku kontroli. Maksymalna wysokość kary w takich przypadkach równa jest 50-krotności przeciętnego wynagrodzenia, tj. obecnie około 175 tys. zł. Proponowane zmiany, dotycz?ce karania przez UOKiK osób fizycznych, zostały poddane krytyce przez organizacje biznesowe, m.in. PKPP Lewiatan czy Pracodawców RP, a nawet Ministerstwo Finansów. Krytycy zarzucaj? projektowi niewspółmierność kary i zbytni? uznaniowość w procesie jej nakładania.

Projekt nowelizacji zapowiada również wprowadzenie innych nieznanych dot?d rozwi?zań, takich jak procedura dobrowolnego poddania się karze w sprawach antymonopolowych (pozwalaj?ca na obniżenie kary o 10%), czy wprowadzenie instytucji leniency plus. Obowi?zuj?ca aktualnie standardowa procedura leniency przewiduje, że przedsiębiorca może liczyć na całkowite zwolnienie z kary pieniężnej, jeżeli jako pierwszy złoży wniosek leniency, w którym m.in. szczegółowo wyjaśni, na czym polegała zmowa, kto i jak długo w niej uczestniczył, a także przedstawi dowody na poparcie swoich twierdzeń. Podmiot korzystaj?cy z programu leniency musi następnie w pełni współpracować z UOKiK. Pozostali uczestnicy zmowy, którzy złożyli następne w kolejności wnioski mog? również liczyć na znaczn? redukcję kary, która zgodnie z przepisami powinna wynosić od 5 do 8 % rocznego przychodu, w zależności od tego w jakiej kolejności złożono wnioski. Leniency plus daje przedsiębiorcom uczestnicz?cym w zmowie dodatkowe możliwości obniżenia kary nakładanej na drugiego lub kolejnego wnioskodawcę leniency. Przedsiębiorca, któremu nie udało się uzyskać całkowitego zwolnienia z kary, mógłby liczyć na dodatkowe jej obniżenie w przypadku ujawnienia informacji na temat innego niedozwolonego porozumienia, nieznanego dot?d Prezesowi UOKiK. Dodatkowe obniżenie dotyczyłoby kary za pierwsze porozumienie, ponieważ za drugie (ujawnione prezesowi UOKiK), jako pierwszemu podmiotowi występuj?cemu z wnioskiem, należałoby się przedsiębiorcy całkowite odst?pienie od wymierzenia kary. Obniżka ma wynosić 30% kary obliczonej po uwzględnieniu już przyznanej obniżki, co oznacza, że od kary wynosz?cej 5 do 8% rocznego przychodu odjęte zostanie dodatkowo 30%. Co więcej, w obecnie funkcjonuj?cych przepisach jednym z warunków odst?pienia lub obniżenia przez Prezesa UOKiK kary jest bezwzględny obowi?zek natychmiastowego zaprzestania udziału w zakazanym porozumieniu. Na gruncie proponowanych zmian przedsiębiorca będzie mógł nadal, przez krotki okres czasu wyznaczony przez organ antymonopolowy, pozostawać w porozumieniu, o ile Prezes UOKiK wyrazi na to zgodę. Głównym celem takiego rozwi?zania jest skuteczność kontroli lub przeszukania przeprowadzanego przez pracowników UOKiK u innych uczestników niedozwolonego porozumienia.

Urz?d zamierza też wprowadzić tzw. środki zaradcze, za pomoc? których w decyzji kończ?cej postępowanie Prezes UOKiK będzie miał możliwość wskazania przedsiębiorcy jakie działania ma podj?ć w celu usunięcia skutków naruszenia lub zaprzestania niedozwolonej praktyki. Doprecyzowane zostan? przesłanki ustalania wysokości kar, co przyczyni się do większej transparentności uregulowań prawnych w tym zakresie. Przede wszystkim nowelizacja ma doprecyzować rozumienie przesłanki „braku współdziałania w toku kontroli”, na podstawie której nakładane s? kary pieniężne. Jest to istotna propozycja, bo kary, które UOKiK nakłada za brak współdziałania w toku kontroli mog? być naprawdę wysokie. Na przykład na Polsk? Telefonię Cyfrow? za opóźnienie kontaktu z członkami zarz?du spółki i nieprzekazanie ż?danych przez kontroluj?cych informacji i dokumentów nałożono karę w wysokości 123 mln zł. Natomiast na spółkę Polkomtel, za utrudnianie rozpoczęcia działań kontrolerów i niewydanie twardego dysku komputera, na który UOKiK zgrywał informacje w trakcie kontroli, karę 130 689 900 zł. Spółki odwołały się od decyzji Urzędu. Zgodnie z propozycj? UOKiK czynności, które będ? zakwalifikowanie jako brak współdziałania w toku kontroli to: utrudnianie lub uniemożliwianie wszczęcia kontroli lub przeszukania, utrudnianie lub uniemożliwianie wykonywania przez kontroluj?cych lub przeszukuj?cych uprawnień wynikaj?cych z ustawy oraz niewykonywanie w toku kontroli lub przeszukania obowi?zków wynikaj?cych z ustawy.

Inspiracj? do podjęcia prac nad nowelizacj? przepisów antymonopolowych były, jak twierdzi UOKiK, doświadczenia z dotychczasowej współpracy Urzędu z podmiotami gospodarczymi w ramach prowadzonych postępowań, a także obserwacja praktyki organów w innych krajach. Planowana nowelizacja jest nadal w fazie projektu. Dokument z proponowanymi przez UOKiK zmianami przeszedł już konsultacje społeczne i konsultacje międzyresortowe. Dyskusja nad ostatecznym brzmieniem nowelizacji ci?gle trwa. Nie jest jeszcze znana dokładna data planowanego wejścia w życie przepisów, możliwe że nast?pi to w 2013 roku.