Nowe sankcje za zatrudnianie cudzoziemców nielegalnie przebywających w Polsce

Ustawa przewiduje nowe sankcje za zatrudnianie cudzoziemców nielegalnie przebywaj?cych w Polsce oraz zwiększa kompetencje organów odpowiedzialnych za kontrolę w tym zakresie.

Nowe przepisy znajd? zastosowanie do podmiotów powierzaj?cych pracę (zarówno na podstawie stosunku pracy, jak i innego stosunku prawnego) cudzoziemcom przebywaj?cym w Polsce nielegalnie, tj. osobom nieposiadaj?cym ważnego dokumentu uprawniaj?cego do pobytu w Polsce (np. wizy lub zezwolenia na zamieszkanie), będ?cym obywatelami państw innych niż państwa członkowskie Unii Europejskiej, Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym oraz Konfederacji Szwajcarii.

Przepisy ustawy z 15 czerwca 2012 r. nakładaj? nowy obowi?zek na podmioty powierzaj?ce cudzoziemcom wykonywanie pracy w Polsce. Podmioty takie s? zobowi?zane przed dopuszczeniem cudzoziemca do wykonywania pracy zaż?dać, by przedstawił on ważny dokument uprawniaj?cy go do pobytu na terytorium Polski. Kopię takiego dokumentu podmiot powierzaj?cy pracę cudzoziemcowi musi ponadto przechowywać przez cały okres wykonywania przez niego pracy. Jeżeli podmiotem powierzaj?cym pracę jest pracodawca w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy, kopia dokumentu powinna być przechowywana w aktach osobowych pracownika będ?cego cudzoziemcem. Pracodawca zatrudniaj?cy cudzoziemca w dniu wejścia w życie ustawy ma 45 dni od tej daty na uzupełnienie jego akt osobowych o kopię dokumentu uprawniaj?cego go do legalnego pobytu w Polsce.

Przepisy ustawy przewiduj? ponadto nowe kategorie przestępstw i wykroczeń. Odpowiedzialność za przestępstwo zagrożone kar? grzywny lub ograniczenia wolności na podstawie przepisów tej ustawy ponosić będzie m.in. osoba powierzaj?ca w tym samym czasie pracę wielu cudzoziemcom lub małoletniemu cudzoziemcowi, jeśli przebywaj? w Polsce nielegalnie, a także osoba, która powierza przebywaj?cemu nielegalnie w Polsce cudzoziemcowi pracę w Polsce w sposób uporczywy. Do odpowiedzialności za wykroczenie może zaś zostać poci?gnięta osoba, która uporczywie powierza wykonywanie pracy cudzoziemcowi przebywaj?cemu bez ważnego dokumentu uprawniaj?cego do pobytu w Polsce, w przypadku gdy praca ta nie ma zwi?zku z prowadzon? przez powierzaj?cego działalności? gospodarcz?. Co istotne, osob? ukaran? za wspomniane przestępstwa lub wykroczenie może być sam pracodawca, jeśli jest osob? fizyczn?, lub osoba reprezentuj?ca pracodawcę (w pełnym zakresie lub w zakresie prawa do nawi?zywania stosunków pracy i innych) będ?cego np. osob? prawn?. Ustawa przewiduje jednak możliwość wył?czenia karalności za przewidziane w niej przestępstwa i wykroczenia w sytuacji, gdy powierzaj?cy wykonywanie pracy zaż?dał od cudzoziemca ważnego dokumentu uprawniaj?cego do pobytu w Polsce i przechowuje ten dokument (chyba że wiedział, że został on sfałszowany), a ponadto zgłosił cudzoziemca do ubezpieczeń społecznych (jeśli obowi?zek taki ma zastosowanie w danym przypadku, zgodnie z obowi?zuj?cymi przepisami).

Przepisy ustawy przewiduj? także daleko id?ce konsekwencje, dotycz?ce bezpośrednio podmiotów, które zatrudniaj? cudzoziemców nielegalnie przebywaj?cych w Polsce, w razie skazania ich przedstawicieli za jedno z przestępstw uregulowanych w ustawie z 15 czerwca 2012 r. Do sankcji tych należy możliwość orzeczenia przez s?d wobec takiego podmiotu zakazu dostępu do środków publicznych (art. 5 ust. 3 pkt 1 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych) na okres od roku do pięciu lat oraz zas?dzenia na rzecz Skarbu Państwa kwoty stanowi?cej równowartość takich środków publicznych, otrzymanych w okresie 12 miesięcy poprzedzaj?cych wydanie wyroku.

Co więcej, wprowadzona ustaw? nowelizacja przepisów ustawy Prawo zamówień publicznych rozszerzyła katalog (art. 24 ustawy Prawo zamówień publicznych) podmiotów podlegaj?cych wykluczeniu z postępowania o udzielenie zamówienia o wykonawców będ?cych osobami fizycznymi, które prawomocnie skazano za przestępstwo przewidziane ustaw? z 15 czerwca 2012 r. oraz wykonawców będ?cych spółk? jawn?, spółk? partnersk?, spółk? komandytow?, spółk? komandytowo-akcyjn? lub osob? prawn?, których odpowiednio wspólnika, partnera, członka zarz?du, komplementariusza lub urzęduj?cego członka organu zarz?dzaj?cego prawomocnie skazano za takie przestępstwo – przez okres 1 roku od dnia uprawomocnienia się wyroku.

Przepisy ustawy z 15 czerwca 2012 r., poza sankcjami dla podmiotów powierzaj?cych pracę cudzoziemcom bez ważnej podstawy pobytu w Polsce przewiduj? także rozwi?zania służ?ce bezpośrednio ochronie praw cudzoziemców, którzy tak? pracę wykonuj?. W przypadku dochodzenia przez takiego cudzoziemca zaległego wynagrodzenia i zwi?zanych z nim świadczeń lub ustalenia istnienia stosunku pracy, wprowadzaj? one m.in. domniemanie istnienia stosunku pracy przez okres 3 miesięcy. W przypadku dochodzenia przez cudzoziemca zaległego wynagrodzenia i zwi?zanych z nim świadczeń w ramach innego stosunku prawnego niż stosunek pracy ustawa wprowadza zaś domniemanie, że za wykonanie powierzonej pracy uzgodniono wynagrodzenie w wysokości trzykrotnego minimalnego wynagrodzenia za pracę (tj. w wysokości 4500 zł brutto). Domniemania te mog? być obalone przez każd? ze stron za pomoc? odpowiednich dowodów.

W ustawie z 15 czerwca 2012 r. znalazły się także pewne nietypowe rozwi?zania. Przewiduje ona bowiem m.in. odpowiedzialność wykonawców oraz solidarnie głównych wykonawców i wszystkich podwykonawców pośrednicz?cych w wykonaniu prac za podmiot, który w celu realizacji usług na ich rzecz powierzał pracę cudzoziemcowi przebywaj?cemu w Polsce nielegalnie. Na podmiotach tych ci?ży obowi?zek wypłaty cudzoziemcowi zas?dzonego zaległego wynagrodzenia i zwi?zanych z nim świadczeń oraz pokrycia kosztów zwi?zanych z przesłaniem cudzoziemcowi zaległych należności do państwa, do którego cudzoziemiec powrócił lub został wydalony, a także obowi?zek poniesienia kosztów wydalenia cudzoziemca. Wykonawca ponosi w tym zakresie odpowiedzialność zamiast swojego podwykonawcy (z prawem regresu), który to podwykonawca powierzył pracę cudzoziemcowi nielegalnie przebywaj?cemu w Polsce, jeśli podwykonawca jest niewypłacalny, egzekucja przeciw niemu okaże się bezskuteczna lub przemawia za tym szczególnie ważny interes cudzoziemca. Dla odpowiedzialności głównych wykonawców i pośrednicz?cych podwykonawców (z prawem regresu), obok wskazanych przesłanek wymagana jest także ich wiedza o tym, że praca została przez podmiot wykonuj?cy usługi powierzona cudzoziemcowi niemaj?cemu dokumentu upoważniaj?cego do pobytu w Polsce. W każdym przypadku główny wykonawca, wykonawca lub podwykonawca jest zwolniony z odpowiedzialności jedynie w przypadku, gdy wykaże, że spełnił wymagania należytej staranności, w szczególności poinformował podmiot powierzaj?cy pracę o skutkach powierzania wykonywania pracy cudzoziemcowi przebywaj?cemu w Polsce nielegalnie oraz sprawdził wykonanie obowi?zku zgłoszenia cudzoziemca do ubezpieczeń społecznych, o ile obowi?zek taki wynika z obowi?zuj?cych przepisów.

Przepisy ustawy z 15 czerwca 2012 r. o skutkach powierzania wykonywania pracy cudzoziemcom przebywaj?cym wbrew przepisom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nowelizuj? także przepisy innych aktów prawnych, przewiduj?c nowe rozwi?zania, daj?ce organom odpowiedzialnym za kontrolę legalności zatrudnienia w Polsce (m.in. Straży Granicznej i inspektorom PIP) szersze kompetencje w tym zakresie. Państwowa Inspekcja Pracy oraz Straż Graniczna będ? mogły m.in. korzystać z danych zgromadzonych w ZUS na koncie ubezpieczonego oraz koncie płatnika składek, dotycz?cych cudzoziemców zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych oraz płatników powierzaj?cych wykonywanie pracy cudzoziemcom.

Magdalena Świtajska, Zespół Prawa Pracy kancelarii Wardyński i Wspólnicy

***

Wardyński i Wspólnicy sp.k.

Al. Ujazdowskie 10
00-478 Warszawa
tel.: (+48) 22 437 82 00, 22 537 82 00
fax: (+48) 22 437 82 01, 22 537 82 01

www.wardynski.com.pl