Kiedy w zakładzie pracy zdarzy się wypadek…

Wypadki na terenie zakładu pracy nie należ? do typowych i powtarzaj?cych się zdarzeń, z którymi pracownicy i pracodawca mogliby się oswoić. Z tego względu wypadek taki, w szczególności wypadek ciężki lub śmiertelny, może wywołać siln? reakcję emocjonaln? pozostałych pracowników b?dź pracodawcy i wpłyn?ć na racjonalność ich działań. Reakcja ta jest z reguły silniejsza u osób, które w jakimś stopniu przyczyniły się do zaistniałego zdarzenia. Należy jednak pamiętać, że ustawodawca szczegółowo uregulował tryb postępowania i obowi?zki pracodawcy w razie zaistnienia wypadku na terenie zakładu pracy.

W razie zaistnienia wypadku przy pracy pracodawca jest obowi?zany podj?ć niezbędne działania eliminuj?ce lub ograniczaj?ce zagrożenie, zapewnić udzielenie pierwszej pomocy osobom poszkodowanym oraz ustalenie okoliczności i przyczyn wypadku, a także zastosować odpowiednie środki zapobiegaj?ce podobnym wypadkom.

Ponadto pracodawca jest zobowi?zany niezwłocznie powiadomić właściwego okręgowego inspektora pracy i prokuratora o wypadku śmiertelnym, ciężkim lub zbiorowym, a także każdym innym maj?cym zwi?zek z prac? wypadku, który wywołał wymienione skutki, jeżeli może być on uznany za wypadek przy pracy.

Do czasu ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku pracodawca ma obowi?zek zabezpieczyć miejsce zdarzenia. Zabezpieczenie miejsca wypadku musi nast?pić w taki sposób, aby:

• osoby niepowołane nie miały dostępu do miejsca zdarzenia

• uniemożliwić uruchamianie bez koniecznej przyczyny maszyn i innych urz?dzeń technicznych, które w zwi?zku z wypadkiem zostały wstrzymane, a także

• uniemożliwić zmianę położenia maszyn i innych urz?dzeń technicznych oraz innych przedmiotów, które spowodowały wypadek lub pozwalaj? odtworzyć jego okoliczności.

Maszyny i inne urz?dzenia techniczne mog? zostać uruchomione ponownie, dopiero gdy pracodawca wyrazi na to zgodę. Pracodawca ma obowi?zek ustalić ich uruchomienie ze społecznym inspektorem pracy. Pracodawca, zanim wyrazi zgodę na ponowne uruchomienie maszyn lub innych urz?dzeń technicznych, jest zobowi?zany dokonać oględzin miejsca wypadku oraz sporz?dzić, jeżeli zachodzi taka potrzeba, szkic lub fotografię miejsca wypadku. W razie wyst?pienia wypadku śmiertelnego, ciężkiego lub zbiorowego pracodawca może wyrazić zgodę na ponowne uruchomienie maszyn i innych urz?dzeń technicznych dopiero po uprzednim uzgodnieniu tego z właściwym inspektorem pracy i prokuratorem. Jeżeli wypadek nast?pił w zakładzie górniczym, uzgodnienie takie powinno nast?pić także z właściwym organem nadzoru górniczego.

Dokonywanie zmian w miejscu wypadku bez zgody pracodawcy jest dopuszczalne jedynie w razie konieczności ratowania osób lub mienia albo zapobieżenia groż?cemu niebezpieczeństwu.

Po zabezpieczeniu miejsca zdarzenia pracodawca jest zobowi?zany ustalić okoliczności i przyczyny wypadku przy pracy. W tym celu pracodawca powołuje zespół powypadkowy. Zasady ustalania składu zespołu powypadkowego zostały określone w przepisach prawa.

Zespół powypadkowy niezwłocznie po otrzymaniu informacji o wypadku przy pracy:

• dokonuje oględzin miejsca wypadku, stanu technicznego maszyn i innych urz?dzeń technicznych, a także stanu urz?dzeń ochronnych,

• bada warunki wykonywania pracy i inne okoliczności, które mogły mieć wpływ na powstanie wypadku,

• jeżeli stan zdrowia poszkodowanego na to pozwala, wysłuchuje jego wyjaśnień,

• zbiera informacje dotycz?ce wypadku od świadków wypadku,

• zasięga opinii lekarza, a w razie potrzeby opinii innych specjalistów, w zakresie niezbędnym do oceny rodzaju i skutków wypadku,

• sporz?dza szkic lub wykonuje fotografie miejsca wypadku, jeżeli jest to konieczne, a także zbiera inne dowody dotycz?ce wypadku,

• dokonuje prawnej kwalifikacji wypadku.

Zespół powypadkowy jest również zobowi?zany określić środki profilaktyczne oraz wnioski, w szczególności wynikaj?ce z oceny ryzyka zawodowego na stanowisku pracy, na którym wyst?pił wypadek. Ponadto, jeżeli zespołowi powypadkowemu zostan? udostępnione materiały zebrane przez organy prowadz?ce śledztwo lub dochodzenie, ma on obowi?zek je wykorzystać. Gdy wypadek ma rozmiary katastrofy albo spowodował zagrożenie dla bezpieczeństwa publicznego, zespół powypadkowy powinien wykorzystać ustalenia zespołu specjalistów powołanego przez właściwego ministra, wojewodę lub organ sprawuj?cy nadzór określony w art. 23714 Kodeksu pracy, do ustalenia przyczyn wypadku oraz wyjaśnienia problemów technicznych i technologicznych.

Koszty zwi?zane z ustalaniem okoliczności wypadku przy pracy i przyczyn jego wyst?pienia ponosi pracodawca.

Po ustaleniu okoliczności i przyczyn wypadku zespół powypadkowy sporz?dza tzw. protokół powypadkowy. Należy go sporz?dzić w terminie 14 dni od dnia uzyskania zawiadomienia o wypadku. Zespół powypadkowy przekazuje protokół powypadkowy i dokumentację powypadkow? pracodawcy w celu jego zatwierdzenia. Jeśli członkowie zespołu powypadkowego nie mog? dojść do porozumienia co do treści protokołu powypadkowego, ostateczn? decyzję w tej sprawie podejmuje pracodawca. Przed przekazaniem protokołu powypadkowego pracodawcy do zatwierdzenia zespół powypadkowy jest zobowi?zany zapoznać z treści? protokołu poszkodowanego, a w razie wypadku śmiertelnego – członków rodziny pracownika. Zarówno poszkodowany, jak i członkowie rodziny zmarłego pracownika maj? prawo zgłaszać uwagi i zastrzeżenia do ustaleń zawartych w protokole powypadkowym, o czym należy ich pouczyć. Poszkodowany może zapoznać się z dokumentacj? sprawy oraz sporz?dzać z nich notatki, kopie i odpisy.

Pracodawca zobowi?zany jest zatwierdzić protokół powypadkowy w terminie do 5 dni od dnia jego sporz?dzenia. Jeżeli do treści protokołu powypadkowego zostały zgłoszone zastrzeżenia przez poszkodowanego lub członków rodziny zmarłego wskutek wypadku pracownika albo protokół powypadkowy nie odpowiada warunkom określonym w przepisach prawa, pracodawca zwraca zespołowi powypadkowemu niezatwierdzony protokół powypadkowy w celu jego wyjaśnienia i uzupełnienia. Zespół powypadkowy, po dokonaniu odpowiednich wyjaśnień i uzupełnień, sporz?dza, w terminie do 5 dni, nowy protokół powypadkowy, do którego doł?cza protokół powypadkowy niezatwierdzony przez pracodawcę. Zatwierdzony protokół powypadkowy pracodawca niezwłocznie doręcza poszkodowanemu pracownikowi, a w razie wypadku śmiertelnego – członkom rodziny zmarłego pracownika. W przypadku wypadków śmiertelnych, ciężkich i zbiorowych pracodawca jest zobowi?zany niezwłocznie przekazać protokół powypadkowy właściwemu inspektorowi pracy. Inspektor pracy może zwrócić pracodawcy protokół powypadkowy z uzasadnionym wnioskiem o ponowne ustalenie okoliczności i przyczyn wypadku, jeżeli protokół powypadkowy dotycz?cy wypadków śmiertelnych, ciężkich i zbiorowych zawiera ustalenia naruszaj?ce uprawnienia pracownika albo nieprawidłowe wnioski profilaktyczne. W takim przypadku protokół powypadkowy zostaje przekazany zespołowi powypadkowemu w celu jego wyjaśnienia i uzupełnienia i sporz?dzenia nowego protokołu na zasadach określonych powyżej.

Protokół powypadkowy wraz z dokumentacj? powypadkow? należy przechowywać przez 10 lat. Pracodawca ma obowi?zek prowadzić na podstawie protokołów powypadkowych rejestr wypadków.

Katarzyna Żukowska, Zespół Prawa Pracy kancelarii Wardyński i Wspólnicy