Analysen & Studien • Analyses & Etudes
Francuska procédure de sauvegarde zgodna z polskim porządkiem publicznym
Sąd Najwyższy stwierdził, że uznanie na terytorium Polski francuskiej procédure de sauvegarde, będącej jednym z postępowań, do których stosuje się rozporządzenie Rady (WE) nr 1346/2000, prowadzi do rezultatu zgodnego z polskim porządkiem publicznym. Wyroki SN z 16 lutego 2011 roku w sprawach o sygn. akt II CSK 326/10, II CSK 541/10 i II CSK 425/10
>
Pogl?d ten został wyrażony w sprawach z udziałem spółki prawa polskiego, która objęta została procédure de sauvegarde w celu ochrony przed groż?c? jej niewypłacalności?. S?d Najwyższy uwzględnił argumentację spółki, która podnosiła brak podstaw do odmowy uznania procédure de sauvegarde i jej rezultatów przez polskie s?dy pierwszej i drugiej instancji.
Procédure de sauvegarde jest procedur? kolektywn? przewidzian? przez francuski Kodeks handlowy – Code de commerce (aktualny tekst tego aktu prawnego dostępny jest pod adresem: www.legifrance.gouv.fr).
Wszczęcie postępowania sauvegarde
W 2008 roku francuski s?d handlowy otworzył procédure de sauvegarde (dalej: postępowanie sauvegarde) w stosunku do spółki, która swoj? siedzibę statutow? i zakłady produkcyjne miała na terytorium Polski. Spółka należała do grupy kapitałowej składaj?cej się ze spółek maj?cych siedziby na terenie kilku państw Unii Europejskiej, na której czele stała spółka prawa francuskiego. Francuski s?d handlowy uznał swoj? właściwość do wszczęcia postępowania sauvegarde na podstawie rozporz?dzenia Rady (WE) nr 1346/2000 z dnia 29 maja 2000 roku w sprawie postępowania upadłościowego (dalej: rozporz?dzenie nr 1346/2000), gdyż w jego ocenie główny ośrodek podstawowej działalności spółki znajdował się we Francji.
Postępowanie sauvegarde zostało zainicjowane na wniosek spółki, gdyż wykazywała ona trudności, których nie była w stanie sama przezwyciężyć, a które doprowadzić mogły do zaprzestania wykonywania przez ni? zobowi?zań pieniężnych. Celem otwarcia postępowania sauvegarde było wsparcie procesu restrukturyzacji przedsiębiorstwa spółki oraz umożliwienie jej kontynuacji prowadzonej działalności gospodarczej i spłaty długów.
Automatyczne uznanie postępowania sauvegarde i jego skutków
Zgodnie z rozporz?dzeniem nr 1346/2000 wszczęcie postępowania sauvegarde wobec spółki podlegało automatycznemu uznaniu w Polsce oraz wywoływało zasadniczo skutki wynikaj?ce z prawa francuskiego, jako prawa państwa wszczęcia postępowania, bez potrzeby dopełnienia jakichkolwiek formalności przed polskimi s?dami. Na podstawie przepisów francuskiego Kodeksu handlowego spółka została objęta zakazem zaspokajania wierzycieli, których roszczenia powstały przed dat? wszczęcia postępowania sauvegarde, zaś wierzyciele ci nie mieli prawa dochodzenia swoich roszczeń o zapłatę na drodze s?dowej.
Skutków tych nie zaakceptowała część wierzycieli spółki, w tym trzej wierzyciele będ?cy powodami w omawianych tu sprawach rozpatrywanych przed S?dem Najwyższym. Wytoczyli oni przed polskimi s?dami powództwa przeciwko spółce o zapłatę. Oś sporu pomiędzy wierzycielami a spółk? dotyczyła dopuszczalności uznania na terytorium Polski postępowania sauvegarde i jego skutków.
Odmowa uznania postępowania sauvegarde i jego skutków
Wierzyciele spółki podnosili, że polskie s?dy powinny odmawiać uznania wszczętego wobec spółki postępowania sauvegarde na podstawie art. 26 rozporz?dzenia nr 1346/2000. Uznanie to prowadzi bowiem do rezultatu, który pozostaje w oczywistej sprzeczności z polskim porz?dkiem publicznym, w szczególności z podstawowymi zasadami polskiego prawa upadłościowego i naprawczego oraz konstytucyjnie zagwarantowanym prawem własności. Podstaw? wszczęcia postępowania sauvegarde, zdaniem wierzycieli, były trudności finansowe grupy kapitałowej, do której należała spółka, i stoj?cej na jej czele spółki prawa francuskiego. Tymczasem zasad? polskiego prawa upadłościowego jest wszczęcie postępowania upadłościowego wobec dłużnika niewypłacalnego, a postępowania naprawczego wobec dłużnika zagrożonego niewypłacalności?, nie zaś z przyczyn leż?cych po stronie osoby trzeciej lub grupy takich osób. Zdaniem wierzycieli spółka nie była w sytuacji finansowej uzasadniaj?cej objęcie jej postępowaniem sauvegarde, a wierzyciele ponosili negatywne konsekwencje trudności finansowych dotykaj?cych grupę kapitałow?, do której spółka należała (m.in. poprzez zaspokojenie ich roszczeń w ratach rozłożonych na 10 lat, podczas gdy spółka była w dobrej kondycji). Wierzyciele podnosili w szczególności, iż rozłożenie płatności na raty narusza konstytucyjnie im zagwarantowane prawo własności.
Z kolei spółka podnosiła, że polski s?d nie był uprawniony do ponownej merytorycznej oceny wniosku spółki o objęcie jej postępowaniem sauvegarde oraz wyroku francuskiego s?du orzekaj?cego otwarcie postępowania sauvegarde. W szczególności polski s?d nie mógł ponownie weryfikować, czy spółka spełniała przesłanki objęcia jej postępowaniem sauvegarde w dacie wszczęcia tego postępowania (m.in. czy była dotknięta trudnościami finansowymi). Wynika to ze wspólnotowej zasady wzajemnego zaufania, jakim każdy s?d państwa członkowskiego UE powinien darzyć s?dy innych państw członkowskich UE. Zasada ta ma priorytetowe znaczenie dla realizacji celów rozporz?dzenia nr 1346/2000. Merytoryczna ocena decyzji francuskiego s?du o wszczęciu postępowania sauvegarde dopuszczalna była wył?cznie w ramach kontroli instancyjnej dokonywanej przez francuskie s?dy wyższych instancji. Wierzyciele nie skorzystali jednak z tej możliwości i pozbawili się w ten sposób prawa do podważania tego wyroku od jego strony merytorycznej. Spółka podnosiła, iż standardy postępowania sauvegarde, w oderwaniu od konkretnej sprawy, s? zgodne ze standardami polskiego prawa upadłościowego i naprawczego, w szczególności w zakresie ograniczeń, jakie nakłada ono na uprawnienia wierzycieli (np. rozłożenie płatności zobowi?zań dłużnika w czasie czy ograniczenie możliwości zaskarżenia przez wierzyciela orzeczenia o ogłoszeniu upadłości), oraz w zakresie podstaw do wszczęcia postępowania z przyczyn dotycz?cych osoby trzeciej (tak we francuskim Kodeksie handlowym, jak i w polskim prawie upadłościowym i naprawczym jest to niedopuszczalne). Zdaniem spółki, aby odmówić uznania postępowania sauvegarde i jego skutków w trybie art. 26 rozporz?dzenia nr 1346/2000, nie wystarczy, aby wyst?piły jakiekolwiek sprzeczności z prawem polskim. Sprzeczność musi dotykać fundamentów polskiego porz?dku publicznego i mieć oczywisty charakter (tak: SN w postanowieniu z 21 kwietnia 1978 roku, IV CR 65/78, OSNCP 1979, Nr 1, poz. 12). Podstaw? do odmowy uznania postępowania sauvegarde przez polski s?d nie może być także ewentualne naruszenie przez francuski s?d przepisów francuskiego Kodeksu handlowego lub rozporz?dzenia nr 1346/2000, gdyż ocena w tym zakresie nie podlega kognicji polskich s?dów.
Zdaniem spółki przepisy francuskiego Kodeksu handlowego i rozporz?dzenia nr 1346/2000 nie dawały podstaw do wszczęcia postępowania sauvegarde z przyczyn dotycz?cych osoby trzeciej lub grupy takich osób. Gdyby spółka wnioskowała o objęcie jej postępowaniem sauvegarde ze względu na trudności finansowe grupy kapitałowej, do której należy, lub spółki stoj?cej na jej czele, s?d francuski musiałby oddalić taki wniosek jako bezzasadny. Konstrukcja prawna przyjęta przez francuskiego ustawodawcę dla postępowania sauvegarde, jak już zasygnalizowaliśmy, jest w tym zakresie analogiczna do konstrukcji polskich postępowań upadłościowego i naprawczego, regulowanych ustaw? z dnia 28 lutego 2003 roku – Prawo upadłościowe i naprawcze.
Spółka podnosiła także, że rozłożenie przez francuski s?d płatności na rzecz wierzycieli na raty nie narusza ich praw maj?tkowych. Dopuszczalne jest bowiem, zgodnie z Konstytucj? RP, ograniczenie prawa własności w drodze ustawy. Co więcej, Prawo upadłościowe i naprawcze, Kodeks cywilny oraz Kodeks postępowania cywilnego przewiduj? możliwość rozłożenia płatności na raty na mocy orzeczenia s?du.
Stanowisko polskich s?dów powszechnych i S?du Najwyższego
S?dy pierwszej instancji zajmowały rozbieżne stanowiska w trzech wspomnianych tu sprawach. S?dy drugiej instancji przychyliły się do stanowiska prezentowanego przez wierzycieli spółki i na podstawie klauzuli porz?dku publicznego z art. 26 rozporz?dzenia nr 1346/2000 odmówiły uznania postępowania sauvegarde i jego skutków na terytorium Polski. Spółka wniosła w tych sprawach do S?du Najwyższego skargi kasacyjne na rozstrzygnięcia s?dów drugiej instancji.
S?d Najwyższy poparł stanowisko spółki i podzielił zasadniczo argumentację prezentowan? przez spółkę w toku procesu. S?d stwierdził brak podstaw do odmowy uznania na terytorium Polski postępowania sauvegarde otwartego względem spółki, w szczególności w zakresie skutków tego postępowania na środki dochodzenia praw przez wierzycieli spółki.
Michał Barłowski, Karol Czepukojć, Zespół Upadłości i Restrukturyzacji kancelarii Wardyński i Wspólnicy.