Analysen & Studien • Analyses & Etudes
Dobre praktyki w zwalczaniu korupcji i przekupstwa w sektorze prywatnym
<p style="text-align: justify;">13 lipca 2012 roku w Warszawie przedstawiciele 30 państw dyskutowali na temat możliwości przeciwdziałania korupcji, przekupstwu i oszustwom popełnianym przez podmioty sektora prywatnego.</p>
>
Konferencja „Preventing fraud, corruption and bribery committed by or through legal entities” została zorganizowana przez holenderski Asser T.C.M. Instituut oraz Polski Instytut Stosunków Międzynarodowych. Była ona elementem szerszego projektu zmierzaj?cego do stworzenia zbioru dobrych praktyk („best practices”) w przeciwdziałaniu korupcji w sektorze prywatnym. Pierwszym etapem tego projektu było opracowanie – na podstawie 30 raportów krajowych – ogólnego raportu porównawczego na temat stanu prawnego oraz praktyki zwalczania korupcji, oszustw i przestępczości zorganizowanej. Polski raport został przygotowany przez Dominikę Stępińsk?-Duch oraz Aleksandrę Stępniewsk? z Zespołu Rozwi?zywania Sporów i Arbitrażu kancelarii Wardyński i Wspólnicy.
Problem korupcji nabiera szczególnego znaczenia w dobie kryzysu ekonomicznego, kiedy powszechność tego zjawiska rośnie. W Unii Europejskiej funkcjonuj? instytucje powołane specjalnie do zwalczania korupcji, jak np. OLAF (Europejski Urz?d ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych), a także międzynarodowe i europejskie akty normatywne (m.in. Konwencja Narodów Zjednoczonych przeciwko korupcji czy Decyzja Ramowa Rady 2003/568/WSISW w sprawie zwalczania korupcji w sektorze prywatnym). Istniej? także mniej sformalizowane mechanizmy walki z korupcj?, jak np. program compliance.
Szeroki wachlarz instrumentów służ?cych zwalczaniu i przeciwdziałaniu korupcji nie daje niestety gwarancji pełnej skuteczności. Jedn? z przyczyn jest brak implementacji lub niewłaściwa implementacja europejskich aktów normatywnych przez państwa członkowskie. Do tego dochodzi brak współpracy między krajowymi organami ścigania a organami ponadkrajowymi, do których właściwości należy zwalczanie korupcji. Problemem s? też różnice organizacyjne: system zwalczania działań szkodz?cych finansowym interesom UE jest scentralizowany, a systemem walki z korupcj? opiera się na idei decentralizacji.
Zbyt słaba jest też współpraca między sektorem publicznym, m.in. organami ścigania, a sektorem prywatnym. Znikomy jest udział sektora prywatnego w budowie i wdrażaniu mechanizmów zwalczania i przeciwdziałania korupcji, choć jak wynika z raportu Transparency International z 12 lipca 2012 r., aktywność sektora prywatnego w tym zakresie wzrasta. Przedsiębiorcy z sektora prywatnego rzadko zgłaszaj? też przypadki korupcji organom ścigania.
Dlatego też warto poszukiwać innych narzędzi przeciwdziałania korupcji, takich jak tzw. dobre praktyki.
Wypracowanie unijnego katalogu dobrych praktyk nie powinno sprowadzać się do zgromadzenia konkretnych praktyk, funkcjonuj?cych w poszczególnych państwach. Niezbędne jest uwzględnienie kontekstu społeczno-kulturowo-ekonomicznego poszczególnych państw członkowskich oraz państw kandyduj?cych.
Warto się też zastanowić, co należy rozumieć pod pojęciem dobrych praktyk, kiedy dobre praktyki staj? się najlepszymi praktykami, jakie jest ich źródło oraz jak zapewnić skuteczność ich stosowania.
Best practices, najogólniej rzecz bior?c, to zespół technik i metod, które stosowane wraz z innymi mechanizmami okazały się najskuteczniejsze w procesie realizacji konkretnego celu. Wypracowanie takich praktyk jest efektem wiedzy i doświadczenia. Źródłem dobrych praktyk mog? być stosowane z powodzeniem rozwi?zania tzw. soft law, czyli wewnętrzne regulacje nieopatrzone państwow? sankcj? prawn?. Ich podstaw? może być też powszechnie obowi?zuj?ce ustawodawstwo.
Przykładem może być treść wprowadzonego jesieni? 2011 roku przepisu art. 5 pkt 2 ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych pod groźb? kary. Przepis ten wskazuje, że przesłank? odpowiedzialności podmiotu zbiorowego za przestępstwo popełnione przez np. członka zarz?du spółki może być także niewłaściwa organizacja działalności, która nie zapobiegła popełnieniu przestępstwa. Ogólne sformułowanie tego przepisu może prowadzić do potraktowania go jako źródła prawnego obowi?zku wprowadzania i stosowania programów compliance w podmiotach zbiorowych. Dotychczas stosowanie takich programów, służ?cych przeciwdziałaniu i redukcji ryzyk zwi?zanych z korupcj?, zależało tylko od dobrej woli spółki.
Istotne dla przeciwdziałania korupcji jest także umacnianie współpracy między sektorem prywatnym i publicznym. Warto także zapewnić efektywn? informację o dobrych praktykach, narzędziach umożliwiaj?cych ich efektywne stosowanie oraz skutkach braku ich stosowania. Rozważenia wymaga także kwestia motywacji do zapobiegania korupcji, a także kwestia zaufania. W zwi?zku z ci?głymi zmianami środowiska ekonomiczno-społecznego trzeba również opracować mechanizmy rewizji wypracowanego katalogu dobrych praktyk.
Na tym etapie projektu najistotniejsze jednak wydaje się umożliwienie partycypacji przedstawicieli sektora prywatnego.
Aleksandra Stępniewska, Zespół Rozwi?zywania Sporów i Arbitrażu kancelarii Wardyński i Wspólnicy
***
Wardyński i Wspólnicy sp.k.
Al. Ujazdowskie 10
00-478 Warszawa
tel.: (+48) 22 437 82 00, 22 537 82 00
fax: (+48) 22 437 82 01, 22 537 82 01