Analysen & Studien • Analyses & Etudes
Cywilna odpowiedzialność pracodawcy z tytułu wypadku przy pracy
<p style="text-align: justify;">Opłacanie składek na ubezpieczenie wypadkowe nie w pełni zwalnia pracodawcę od odpowiedzialności z tytułu wypadku przy pracy. Pracodawca w stosunku do każdego pracownika ma obowiązek opłacać składki na ubezpieczenie wypadkowe, z którego następnie wypłacane są świadczenia z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.</p>
>
Świadczenia te s? podstawow? form? kompensacji szkód spowodowanych wypadkami przy pracy. Opłacanie składek na ubezpieczenie wypadkowe nie zwalnia jednak pracodawcy w pełni od odpowiedzialności z tytułu wypadku przy pracy. Pracownik poszkodowany podczas wypadku przy pracy (b?dź osoby poszkodowane wskutek śmierci pracownika) może dochodzić od pracodawcy uzupełniaj?cych świadczeń na zasadach odpowiedzialności cywilnej wynikaj?cej z Kodeksu cywilnego.
Odpowiedzialność cywilna pracodawcy za szkodę wyrz?dzon? na skutek wypadku przy pracy ma charakter subsydiarny. Oznacza to, że pracodawca ponosi j? wył?cznie po uprzednim rozpoznaniu roszczeń pracownika o świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego i w wysokości, w jakiej świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego nie pokryły doznanego przez pracownika uszczerbku.
Na pracowniku występuj?cym do s?du z roszczeniami o naprawienie szkody spowodowanej wypadkiem przy pracy spoczywa ciężar dowodu. Nie wystarczy powołać się na protokół ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy (protokół powypadkowy). Pracownik jest zobowi?zany wykazać przesłanki odpowiedzialności cywilnej.
Pracodawca może ponosić odpowiedzialność cywiln? na zasadzie winy b?dź ryzyka.
Na zasadzie winy pracodawca będzie odpowiadał wówczas, gdy wypadek przy pracy wyst?pi na skutek zawinionego działania (b?dź zaniechania), tzn. można postawić pracodawcy (osobie, która działa w jego imieniu) zarzut, że w konkretnych okolicznościach nie wykonał tego, co powinien, b?dź podj?ł i wykonał decyzję niewłaściw?, a następstwem tego działania było wyst?pienie wypadku przy pracy, w wyniku którego pracownik poniósł szkodę. W takim przypadku pracownik jest zobowi?zany wykazać następuj?ce przesłanki odpowiedzialności: winę pracodawcy (subiektywn? zarzucalność czynu), bezprawne działanie b?dź zaniechanie, szkodę (uszczerbek na zdrowiu) oraz zwi?zek przyczynowy między bezprawnym działaniem b?dź zaniechaniem a szkod?.
Niektórzy pracodawcy ponosz? zaostrzon? odpowiedzialność na zasadzie ryzyka. Dotyczy to podmiotów prowadz?cych na własny rachunek przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomoc? sił przyrody (pary, gazu, elektryczności), które ponosz? odpowiedzialność za szkodę na osobie lub mieniu wyrz?dzon? komukolwiek przez ruch tego przedsiębiorstwa lub zakładu. Przykładem takiego przedsiębiorstwa lub zakładu s? np. huty, kopalnie i zakłady energetyczne czy budowlane. W przeciwieństwie do odpowiedzialności na zasadzie winy, w przypadku odpowiedzialności na zasadzie ryzyka pracownik nie ma obowi?zku wykazać, że działanie b?dź zaniechanie pracodawcy było zawinione. Musi jedynie udowodnić szkodę (uszczerbek na zdrowiu) i zwi?zek przyczynowy pomiędzy ruchem przedsiębiorstwa a powstał? szkod?. Pracownik zwolniony jest z obowi?zku wykazania winy i bezprawności działania, bowiem pracodawca ponosi odpowiedzialność na zasadzie ryzyka bez względu na istnienie tych przesłanek. Nawet jeśli w konkretnych okolicznościach pracodawcy nie można postawić zarzutu, że działał bezprawnie, to i tak nie może on się uchylić od odpowiedzialności za szkodę powstał? wskutek wypadku przy pracy. Przesłankami, które wył?czaj? odpowiedzialność pracodawcy na zasadzie ryzyka, jest powstanie szkody wskutek siły wyższej lub wył?cznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za któr? taki zakład b?dź przedsiębiorstwo nie ponosi odpowiedzialności. W orzecznictwie przyjmuje się w?skie rozumienie terminu „osoba trzecia”. Nie obejmuje ono m.in. innych pracowników pracodawcy czy jego kontrahentów.
W zależności od doznanego uszczerbku i jego wpływu na dalsze życie poszkodowanego może on dochodzić jednorazowego odszkodowania lub renty z tytułu uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia oraz odpowiedniej sumy pieniężnej tytułem zadośćuczynienia za doznan? krzywdę. Jeżeli konsekwencj? wypadku przy pracy była śmierć pracownika, osoby poszkodowane wskutek tej śmierci mog? dochodzić zwrotu kosztów leczenia i pogrzebu, jednorazowego odszkodowania lub renty.
Pracownik jest uprawniony do dochodzenia roszczeń uzupełniaj?cych od pracodawcy z tytułu wypadku przy pracy wył?cznie w takiej wysokości, w jakiej nie zostały one pokryte z ubezpieczenia społecznego. W przeciwieństwie do świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego ich wysokość nie ma charakteru ryczałtowego – jest uzależniona od okoliczności konkretnego przypadku i wielkości szkody poniesionej przez pracownika.
Agata Miętek, Zespół Prawa Pracy kancelarii Wardyński i Wspólnicy